Lipid Peroksidasyon Ne Demek?

Membrandaki yağ asitlerinin doymamış bağları, serbest radikallerle kolayca reaksiyona girip peroksidasyon ürünlerinin oluşumuna neden olduğundan lipid peroksidasyonu, tüm biyomoleküller için oldukça zararlı bir zincir reaksiyonudur. Lipid peroksidasyon ürünleri doğrudan membran yapısında geri dönüşümsüz zarar verir ve dolaylı olarak reaktif aldehitler üreterek diğer hücre bileşenlerine hasar verir. Böylece doku hasarını yayarak birçok hastalığa neden olurlar (Rikans ve ark., 1997; Wang ve ark., 1999). Lipid peroksidasyonunun en önemli göstergesi olan malondialdehit (MDA) oluşumu, membran komponentlerine geri dönüşümsüz hasarlar vererek bozulma, iyon nakli, enzim aktivitesi gibi membran özelliğinin bozulmasına yol açar. Dokularda lipid peroksidasyon düzeyi değişim gösterirken, en yüksek oluşumun karaciğer olmak üzere bunu kalp, beyin ve böbrek dokularının izlediği ve bu oluşumlar üzerinde artan yaş ve azalan antioksidan mekanizmanın etkili olduğu bildirilmiştir.

Normal koşullarda canlı organizmaların, serbest oksijen radikallerini metabolize edebilen enzimatik (katalaz (CAT), süperoksit dismütaz (SOD), glutatyon redüktaz ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) gibi) ve nonenzimatik (glutatyon, A ve E vitamini, ürik asit, beta-karoten gibi) antioksidan savunma sistemleri vardır. SOD, süperoksit anyonlarının (O2 – ), hidrojen peroksit (H2O2)’e çevrilmesinde bir katalist olarak fonksiyon yaparken, oluşan H2O2, CAT ve GSH-Px enzimleri tarafından elenir. Ayrıca GSH-Px enzimi diğer uzun zincirli peroksitlerin inhibisyonunda da görev alır.

Lipid peroksidasyonu çok iyi tanımlanmış bir hücresel hasar mekanizması olup doku ve hücrelerde oksidatif stresin bir indikatörüdür (Dorval ve ark., 2003). Hücre ve mitokondri, lizozom ve peroksizom gibi organelleri saran membranlar yan zincirlerinde fazla miktarda poliansatüre yağ asitleri (PUFA) içeren yapılardır. PUFA iki veya daha fazla karbon-karbon çift bağı içeren yağ asitleridir. Hayvan hücrelerinin membran lipidlerinin yağ asiti yan zincirleri dallanmamış karbon zincirlerine ve eşit sayıda karbon atomlarına sahiptir. Membran akıcılığı ansatüre ve PUFA’nın varlığına bağlıdır ve bu özelliği membranın düzgün fonksiyon görmesi için önemlidir. PUFA’nın zarar görmesi membran akıcılığının azalmasına neden olmaktadır, bu da biyolojik membranların işlevlerini bozmaktadır. Lipoproteinler bu süreçte oksidatif hasarın hedef molekülleridirler. Lipid peroksidasyonun başlamasına lipidlerdeki metilen(-CH2) grubundan bir hidrojen atomunun uzaklaştırılması sebep olmaktadır. Çifte bağ içermeyen ya da bir çifte bağ içeren yağ asitleri PUFA’dan daha sağlamdır, fakat PUFA yan zincirleri birçok membranda ve lipoproteinlerde bulunmaktadır. Komşu bir çifte bağ, yakınındaki bir karbon atomuna bağlı hidrojen atomlarının (allilik hidrojenler) bağlanma enerjilerinin azalmasına neden olur ki bu durum özellikle -CH2 grubunun her iki tarafında da çifte bağ varsa (bis-allilik) önemlidir. PUFA/PUFA çiftinin pH 7’de indirgeme potansiyelinin yaklaşık 0,6 V olduğu öngörülmektedir. Bu nedenle HO2 . , HO. , RO2 . ve RO. radikallerinin hiç olmazsa termodinamik olarak PUFA okside etme kapasiteleri bulunmaktadır. Hidroksil radikalleri hidrokarbon yan zincirleri ile karşılaştıklarında peroksidasyonu başlatabilirler.